Μνήμες και progressive ιατρική

(αναδημοσίευση συνέντευξής μου στο περιοδικό TRIP, ένθετο στην εφημερίδα ‘Πελοπόννησος’ των Πατρών)

ΚΕΙΜΕΝΟ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΜΑΡΙΝΑ ΡΙΖΟΓΙΑΝΝΗ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΤΖΙΑΝΑ ΜΑΝΩΛΟΠΟΥΛΟΥ, ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΡΗΓΑΣ
«Οσοι έχουμε φύγει από την πόλη που μεγαλώσαμε, νοσταλγούμε στιγμές από την παιδική και εφηβική μας ηλικία….στη Ροδεσίας, στη Τριών Ναυάρχων και τα καλοκαίρια στην ‘‘Ξυλοκέρα’’, την τωρινή κοσμική παραλία Ακταίου, εκεί που ο χωματόδρομος τελείωνε στο σπίτι του Προέδρου κ. Στεφανόπουλου, με το ‘‘ποδοσφαιράκι’’ κάτω από τα δένδρα και μετά υπήρχαν μόνο καλαμιές και αμπέλια. Τοποθεσίες με πολλές αναμνήσεις που, αν υπήρχε η χρονομηχανή, σίγουρα θα ήθελα να επισκεφθώ και πάλι». Και το trip έγινε τελικά για τον αγαπητό επιστήμονα της πόλης, τον Πάνο Αντωνίου, τον οποίο «έχασε» πριν από 30 περίπου χρόνια, η προσωρινή χρονομηχανή που τον έφερε πίσω στις γειτονιές που μεγάλωσε και στους παιδικούς του φίλους.

Ο Πάνος Αντωνίου αποτελεί «το καμάρι» και το παράδειγμα του πατρινού που διαπρέπει. Εσείς, κ. Αντωνίου, πώς θα αναφερόσασταν στην Πάτρα και στους συμπατριώτες σας;
Η Πάτρα είναι πάντα στην καρδιά μου, είναι όπως για όλους τους ανθρώπους ο ιδιαίτερος τόπος καταγωγής με ό,τι σημαίνει αυτό. Η Πάτρα είναι μια «ταλαιπωρημένη» αρχόντισσα, μια πόλη που θα ταίριαζε να ανήκει σε μια άλλη ευρωπαϊκή χώρα. Η θάλασσα, το κλίμα και η επαφή με την Δύση έχει κάνει τους πατρινούς γελαστούς, ευδιάθετους, ανοιχτόμυαλους, πάντα ανοικτούς στα νέα ρεύματα και στην πρωτοπορία.

Θα θέλατε να γυρίσετε στα παιδικά σας χρόνια και στη γειτονιά που μεγαλώσατε;
Όσοι έχουμε φύγει από την πόλη που μεγαλώσαμε, νοσταλγούμε στιγμές από την παιδική και εφηβική μας ηλικία…στη Ροδεσίας, στη Τριών Ναυάρχων και τα καλοκαίρια στην «Ξυλοκέρα», την τωρινή κοσμική παραλία Ακταίου, εκεί που ο χωματόδρομος τελείωνε στο σπίτι του Προέδρου κ. Στεφανόπουλου, με το «ποδοσφαιράκι» κάτω από τα δένδρα και μετά υπήρχαν μόνο καλαμιές και αμπέλια. Τοποθεσίες με πολλές αναμνήσεις που, αν υπήρχε η χρονομηχανή, σίγουρα θα ήθελα να επισκεφθώ και πάλι. Αυτά που τώρα δεν μπορούν να ζήσουν τα παιδιά μας ήταν τότε αυτονόητα στην κάθε γειτονιά. Η τωρινή γειτονιά, και αυτό δεν το θεωρώ απαραίτητα χειρότερο, αλλά μια έκφραση του χάσματος των γενεών, είναι διαδικτυακή. Αυτό είναι το σημερινό αυτονόητο για τους νεότερους, αυτή την εποχή που όλος ο κόσμος είναι μια γειτονιά.

Διατηρείτε δεσμούς με την πόλη; Θα θέλετε να μας αναφέρατε κάποιους από τους ανθρώπους που μεγαλώσατε μαζί κι εξακολουθείτε ακόμα και σήμερα να επικοινωνείτε;
Στην Πάτρα μένουν οι γονείς μου και αρκετοί εκ των συγγενών μου, όπως και των συγγενών της συζύγου μου (το γένος Παλούμπη), εξαιρώντας βέβαια τις συχνές επαγγελματικές επαφές με αρκετούς πατρινούς, που το ιατρικό απόρρητο δεν επιτρέπει την αναφορά τους. Δεν επισκέπτομαι την πόλη, από την οποία έφυγα σχεδόν πριν 30 χρόνια, τόσο συχνά όσο θα ήθελα. Αν εξαιρέσουμε την συνάντηση των αποφοίτων της Προτύπου Σχολής Πατρών που έγινε προ ολίγων ετών…και πολλοί δεν γνωριζόμασταν (η χρονιά των Π. Αγουρίδη, Π. Καλοκαιρινού, Α. Θωμόπουλου, Γ. Ανδρουτσέλη, Γ. Μολφέτα, Α. Σπετσιέρη, Δ. Πολίτη, Γ. Κούκου, Η. Ρούπα, Γ. Τσαγρή, Π. Σαρχάνη, Δ. Δούκα, Α. Δούλη, Ε. Ρογδάκη για να αναφέρω ενδεικτικά κάποιους), πατρινοί με τους οποίους επικοινωνώ λιγότερο η περισσότερο μέχρι και σήμερα είναι ο Νίκος Βινιεράτος, ο Γιώργος Σιγαλός, ο Πάνος Δημητρόπουλος, ο Νίκο και η Μαίρη Μαρτίδη (Σωτηροπούλου), ο Γιάννης και η Ευαγγελία Ζωχιού ( Σωτηροπούλου), η οικογένεια Ανδρέα Παλούμπη, οι οικογένειες Αντωνίου (εξαδέλφια μου), η οικογένεια Γ. Στράτου, ο Δημήτρης Ινδαρές, η Πέπη Σουβαλιώτη, ο Πάνος και ο Χριστόφορος Μέξας και άλλους που ίσως μου διαφεύγουν τώρα. Όμως οι πατρινοί είναι γνωστό πως βρίσκονται παντού. Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια σχεδόν τυχαία συνάντηση στο Λουξεμβούργο με τον Γιάννη Αναστασόπουλο μετά από πολλά χρόνια και την Ελεάννα Βλασταρά, πατρινούς, αλλά μονίμους κατοίκους εξωτερικού.

Τι σας πληγώνει περισσότερο κάθε φορά που την επισκέπτεστε;
Αυτό που με ενοχλεί περισσότερο από όλα είναι πως αλλάζει, συνεχώς εξαπλωμένη και μεγαλώνοντας πληθυσμιακά, χωρίς κάποιο σχέδιο παρά μόνο αντιγράφοντας την άναρχη Αθήνα. Πού είναι η παλιά αρχοντιά της πόλης που είδαμε στα βιβλία του Αλ. Μαρασλή, και στα βιβλία και λευκώματα που απεικονίζουν την πόλη του προηγούμενου και την αρχή του αιώνα αυτού; Πού είναι το λεπτό γούστο και η ομορφιά του Πατρινού Καρναβαλιού, της οποίας ακόμα κι εγώ έχω ζήσει την αλλαγή της; Και βέβαια, συνέπεια των παραπάνω είναι η έλλειψη πεζοδρόμων, ποδηλατοδρόμων, οι πολλές πανύψηλες πολυκατοικίες που έπρεπε να μην ανεγερθούν ποτέ, η έλλειψη πάρκων, τραμ κ.λπ. Γιατί η Καρδίτσα και η Λάρισα γέμισαν από ετών ποδηλατοδρόμους, τα Τρίκαλα είναι απόλυτα διαδικτυακή πόλη και στην Πάτρα δεν είναι εμφανές κάποιο σχέδιο καινοτόμο για το μέλλον; Γκρέμισμα τετραγώνων ολόκληρων με ψηλές πολυκατοικίες και άπλωμα με χαμηλή δόμηση της πόλης ή ακόμα και ουρανοξύστες με πάρκα γύρω θα άλλαζαν την πόλη.

Να περάσουμε στην επιστημονική σας πορεία, η οποία έχει πάρα πολύ σημαντικούς σταθμούς. Κατ’ αρχάς είστε από τους χερουργούς που συμμετείχατε το 1990, στις πρώτες λαπαροσκοπικές επεμβάσεις που έγιναν στη χώρα μας. Σήμερα οι επεμβάσεις αυτές αποτελούν ρουτίνα. Θα θέλατε να μας πείτε την εμπειρία σας μετά από 18 χρόνια εφαρμογής της συγκεκριμένης μεθόδου;
Είχα την τύχη και την χαρά να βρεθώ στο Νοσοκομείο της Αεροπορίας όταν το 1990 η ομάδα του τότε Δ/ντου της Β΄ Χειρουργικής κλινικής Γ. Αλεξίου έφερε στη χώρα την πρωτοπορία στη γενική χειρουργική από την Αμερική. Ό,τι και να γίνει στο μέλλον, η 31η Οκτωβρίου 1990- ημέρα της πρώτης λαπαροσκοπικής επέμβασης- θα μείνει για πάντα χαραγμένη στη μνήμη μου. Η αλλαγή στη σκέψη και την πρακτική για τη χειρουργική ήταν σαν να ανακαλύπταμε τον ηλεκτρισμό, το τηλέφωνο! Με πολύ κόπο και αντιδράσεις που έφταναν σε ανοικτό πόλεμο τότε από την χειρουργική κοινότητα, προχωρήσαμε με ενθουσιασμό και είδαμε το έργο μας να ανταμείβεται. Είχαμε τη χαρά της εκπαίδευσης πολλών Ελλήνων, και όχι μόνο, συναδέλφων και ζήσαμε όσο πιο έντονα γινόταν τη μεγάλη αλλαγή στο χώρο της χειρουργικής. Νομίζω πως οι χιλιάδες Έλληνες που ωφελήθηκαν από την αλλαγή αυτή είναι οι αδιάψευστοι μάρτυρες της επιτυχίας αυτής της επιστήμης. Όμως εδώ υπάρχει και το παράπονο, αν θέλετε, γιατί ακόμα και σήμερα, τόσα χρόνια μετά, υπάρχει έλλειμμα πληροφόρησης αλλά και εκπαίδευσης της χειρουργικής κοινότητας, τουλάχιστον σε σύγκριση με άλλες χώρες.

Είστε από τους ανθρώπους που δεν περιμένουν τις εξελίξεις, αλλά τις προκαλούν και τις μελετούν. Θα θέλατε να μας πείτε ποια είναι η μελλοντική πρόκληση στη χειρουργική επιστήμη;
Εδώ και 3 χρόνια έχει αρχίσει να φαίνεται στον ορίζοντα το επόμενο βήμα της χειρουργικής που είναι η NOTES Surgery, δηλαδή η χειρουργική μέσω φυσικών οπών (δηλ. διά του στόματος, διά του κόλπου κ.λπ.). Ήδη κάνουμε πειράματα (επισκέπτομαι συχνά το κέντρο IRCAD στο Στρασβούργο) και έχουν αρχίσει και στη χώρα μας οι πρώτες αντίστοιχες επεμβάσεις με κάποιες, όμως, για την ώρα τροποποιήσεις (υβριδικές). Παγκοσμίως άνω των 200 ασθενών έχουν υποβληθεί σε επεμβάσεις με τη νέα μέθοδο, όπου για πρώτη φορά εκτελούνται διαστοματικές επεμβάσεις στα όργανα της κοιλιάς χωρίς καμιά εντελώς τομή, η επέμβαση στα κοιλιακά τοιχώματα, με όλα τα αυτονόητα κέρδη για τους ασθενείς. Όμως αν και τώρα ουσιαστικά αρχίζουμε το επόμενο βήμα της χειρουργικής, πολλοί διατείνονται πως όλα αυτά είναι μια μεταβατική εποχή, ίσως αρκετών ετών, και πρέπει να κοιτάξουμε αυτό που ίσως ζήσουν τα παιδιά μας, το μεθεπόμενο βήμα, δηλ. την χειρουργική σε επίπεδο κυττάρου σε συνδυασμό τις εξελίξεις στα βλαστοκύτταρα.

Είστε Διευθυντής της Ιατρικής Υπηρεσίας της Αθηναϊκής Κλινικής κι επομένως είστε σε θέση να μας απαριθμήσετε τα τρωτά σημεία του ΕΣΥ και τις παρεμβάσεις που θα πρέπει να γίνουν άμεσα.
Αν και ο τρόπος λειτουργίας-τουλάχιστον σε οργανωτικό και διοικητικό επίπεδο-του ιδιωτικού τομέα είναι τελείως διαφορετικός από το δημόσιο σύστημα υγείας και έχοντας ζήσει για αρκετά χρόνια και τους δυο τομείς, έχω καταλήξει σε συγκεκριμένες προτάσεις. Επιγραμματικά, και για να μην σας κουράσω, θα αναφέρω πως το ΕΣΥ πρέπει να αντικατασταθεί από ένα μεικτό σύστημα παροχής υπηρεσιών υγείας από δημόσιο και ιδιωτικό τομέα υγείας, και ονομάστε το όπως θέλετε. Νομίζω πως θα ταίριαζε ο όρος Εθνική Ιατρική Προστασία (National Medical Care). Στη νέα εποχή πρέπει να έχουμε συρρίκνωση του γραφειοκρατικού υπουργείου Υγείας με αποκέντρωση υπηρεσιών, σύμπτυξη μονάδων με οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια και μετατροπή τους σε ανώνυμες εταιρείες, ελεύθερη επιλογή ασφαλιστικού φορέα, θεραπευτηρίου και ιατρού, κατάργηση μονιμότητας ιατρικού, νοσηλευτικού και διοικητικού προσωπικού, πλήρη κρατική κάλυψη κάτω από ένα ελάχιστο εισόδημα, οργάνωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας με οικογενειακό ιατρό με ενοποίηση των διάσπαρτων και ποικίλων ιατρείων, είσοδο στην νέα εποχή με διαδικτυακή ενημέρωση, καταγραφή και αξιολόγηση των πάντων, ισχυροποίηση και ανάθεση της εκπαίδευσης στους ιατρικούς συλλόγους και συνεχή μετεκπαίδευση. Αύξηση μισθών με συχνή αξιολόγηση και μείωση του ιατρικού δυναμικού για τα επόμενα 10 χρόνια και αποδέσμευση του πτυχίου από την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος, hospital risk management και ενίσχυση του ΕΚΑΒ, όπως και της νοσηλείας στο σπίτι. Ψυχιατρική αποασυλοποίηση καταπολέμηση παχυσαρκίας, αλκοόλ και καπνίσματος και υποστήριξη των ευρωπαϊκών στόχων για την προαγωγή της υγείας.

Είστε ιδρυτής του Athens Colorectal Group (ACG). Ποιοι είναι οι στόχοι σας και οι σκοποί σας;
Επειδή σήμερα έχει αποδειχθεί πως η καλύτερη αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας γίνεται με MDT, αποφασίσαμε προ 2-3 ετών να σχηματίσουμε μια ομάδα ιατρών και όχι μόνον η οποία θα παρέχει σε κάθε ασθενή ό,τι πιο σύγχρονο στη διάγνωση και αντιμετώπιση των παθήσεων του κατωτέρου πεπτικού με evidence based medicine. Στην ομάδα αυτή συμμετέχουν χειρουργοί, γαστρεντερολόγοι, οικολόγος, παθολόγος, αναισθησιολόγος, διαιτολόγος και ψυχολόγος. Ο στόχος μας με την καθημερινή μας δραστηριότητα, τις εκδόσεις μας (κατ’ αρχάς έχουμε ξεκινήσει με newsletters), τις δημοσιεύσεις μας και τις διαδικτυακές μας καταχωρίσεις, θέλουμε τα επόμενα χρόνια να διαδώσουμε όσο περισσότερο μπορούμε τον τρόπο αυτό αντιμετώπισης των παθήσεων του κατωτέρου πεπτικού (είτε αυτό λέγεται αιμορροΐδες είτε κακοήθεις όγκοι του εντέρου κ.λπ.) για το καλό των ασθενών μας και τη σωστή εφαρμογή της επιστήμης μας.

Εχετε σκεφτεί ποτέ να επιστρέψετε στην Πάτρα και να προσφέρετε τις υπηρεσίες σας σε κάποιο από τα νοσοκομεία της περιοχής; Εάν ναι, γιατί δεν το κάνετε;
Η αλήθεια είναι πως το είχα σκεφτεί προ κάποιων ετών, κυρίως την εποχή που έκανα το βήμα μεταξύ δημοσίου και ιδιωτικού τομέα υγείας. Όμως πια, και έχοντας κοντά 15 χρόνια χειρουργός στο ιδιωτικό επάγγελμα, είμαι πια «δέσμιος» των επιλογών μου. Η σχέση χειρουργού και ασθενούς είναι κάτι πολύ διαφορετικό και απαιτητικό για να το αμελήσεις. Επίσης η εργασία της συζύγου μου και η σχολική πορεία της κόρης μου είναι δύσκολο να «μεταφερθούν» στην Πάτρα.

Οι ανησυχίες σας δεν περιορίζονται μόνο στο επιστημονικό σας επίπεδο, αλλά επεκτείνονται και σε κοινωνικό. Είστε υποψήφιος στο δήμο Βύρωνα, υποψήφιος βουλευτής στη Β’ Αθηνών με την Φιλελεύθερη Συμμαχία. Για ποιους λόγους επιλέξατε την Φιλελεύθερη Συμμαχία και όχι ένα από τα μεγάλα κόμματα;
Γιατί στα μεγάλα κόμματα οφείλονται τα αδιέξοδα που έχουν συσσωρευτεί και θα ήταν αφελές να περιμένουμε λύσεις από αυτούς που ευθύνονται για τα αδιέξοδα! Επιπλέον θεωρώ ότι δεν αποτελούν λύση αντιδημοκρατικά κόμματα της άκρας δεξιάς ή αριστεράς, δηλαδή τα κόμματα που θέλουν να εκμεταλλευτούν τη διαμαρτυρία των Ελλήνων πολιτών για να προωθήσουν τον εθνικισμό και τον σκοταδισμό, τον περιορισμό των ατομικών δικαιωμάτων και την κατάργηση της ελεύθερης αγοράς. Πιστεύω ότι οι λύσεις θα έλθουν από νέους ανθρώπους, γιατί μόνο νέοι άνθρωποι, που δεν έχουν δεσμεύσεις και δεν υπολογίζουν κανένα πολιτικό κόστος μπορούν να πετύχουν αυτό που φαντάζει σήμερα ακατόρθωτο. Η Φιλελεύθερη Συμμαχία, εκτός από νέους και άφθαρτους ανθρώπους, έχει και τις πολιτικές θέσεις αλλά και τον δυναμισμό που απαιτείται για να μπει η Ελλάδα σε μια διαφορετική πορεία. Πιστεύω ότι η είσοδος της Φιλελεύθερης Συμμαχίας στο κοινοβούλιο θα ενισχύσει τον πλουραλισμό και την ποιότητα της δημοκρατίας μας. (είναι ένα κόμμα που ξεκίνησε και συνεχίζει την οργάνωση του μέσω διαδικτύου).

Εάν σας δινόταν η δυνατότητα να ανελιχθείτε σε κάποια πολιτική, ποιες θα ήταν οι πρώτες κοινωνικές παρεμβάσεις που θα κάνατε;
Η Φιλελεύθερη Συμμαχία προτείνει -μόνη- ένα άλλο αναπτυξιακό μοντέλο βασισμένο, μεταξύ άλλων, στην κατάργηση των κρατικών μονοπωλίων και την απόσυρση του κράτους από επιχειρηματικές δραστηριότητες, τη θέσπιση φορολογίας μοναδικού-χαμηλού- συντελεστή, την απλοποίηση των κανόνων και την ενίσχυση των ελέγχων τήρησής τους και την τόνωση των επενδύσεων και της εξωστρέφειας των επιχειρήσεων, ώστε να μπορέσει η Ελλάδα να εκμεταλλευτεί με επιτυχία τις ευκαιρίες που της προσφέρουν οι παγκοσμιοποιημένες αγορές. Εισάγοντας τις μεταρρυθμίσεις αυτές στον «εξομοιωτή μεταρρυθμίσεων» της Διεθνούς Τράπεζας αποδεικνύεται ότι η εφαρμογή των προτάσεων αυτών θα ανέβαζε την ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας στην πρώτη δεκάδα της παγκόσμιας κατάταξης, από την 100ή θέση που κατέχει σήμερα. Για τη Φιλελεύθερη Συμμαχία μόνο η θωράκιση της ελληνικής οικονομίας μέσω της βελτίωσης της διεθνούς ανταγωνιστικότητάς της αποτελεί ουσιαστική και πραγματική απάντηση στη σημερινή κρίση. Μόνο οι μεταρρυθμίσεις που προτείνουμε θα δημιουργήσουν πλούτο για τους πολλούς. Αντίθετα, η συνεχιζόμενη, από το σύνολο του πολιτικού συστήματος, πλειοδοσία σε παροχές, τη στιγμή που η οικονομία είναι στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, θα οδηγήσει όλο και περισσότερους στη φτώχεια, την ακρίβεια και την ανεργία.

Ως πατέρας, τι είναι αυτό που σας φοβίζει για το μέλλον του παιδιού σας αλλά και γενικότερα των σημερινών παιδιών;
Πολλά είναι αυτά που με φοβίζουν απαντώντας γρήγορα, αυθόρμητα και χωρίς δευτέρες σκέψεις. Η πολυπλοκότητα της ζωής σήμερα, η εγκληματικότητα, τα ναρκωτικά. Όμως κάθε εποχή είναι διαφορετική και ο άνθρωπος σαν προσαρμοστικό ον, βρίσκει πάντοτε λύσεις και διεξόδους. Προσπερνώντας το χάσμα γενεών, που πολλά μας κάνει να μην τα καταλαβαίνουμε, νομίζω πως οφείλουμε να μεταλαμπαδεύσουμε στα παιδιά μας τις αρχές των γονιών μας, να τους δώσουμε την καλύτερη δυνατή εκπαίδευση και να τα προστατεύουμε με τον τρόπο μας όσο περισσότερο μπορέσουμε. Αυτά από την πλευρά τους, έχοντας τα παραπάνω εφόδια και σαν νέοι άνθρωποι της σημερινής παγκοσμιοποιημένης εποχής, νομίζω πως θα επιβιώσουν και θα μας ξεπεράσουν με πολύ πιο γρήγορα βήματα, έστω και εν μέσω κινδύνων που πάντοτε υπήρχαν στις κοινωνίες, απλά τώρα είναι διαφορετικοί.

Εχετε σκεφτεί να «απλωθείτε» πολιτικά και στην ιδιαίτερη πατρίδα σας;
Η ιδιαίτερη πατρίδα μου η Πάτρα υφίσταται, ίσως περισσότερο από άλλες περιοχές της χώρας, την αποβιομηχάνιση και την επενδυτική ερήμωση. Αριστερές και δεξιές πολιτικές κατέστρεψαν μεγάλες και μικρές επιχειρήσεις που κάποτε ανθούσαν και έδιναν δουλειά σε πολλούς συμπολίτες μας. Θα ήθελα οι φιλελεύθερες προτάσεις να ακουστούν και στην Πάτρα και θα βοηθήσω όσο μπορώ για αυτό. (Όσοι πατρινοί διαβάζουν αυτές τις γραμμές και συμφωνούν, μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί μου στο e-mail:panosantonioumd@gmail.com είτε στο http://panosantoniou.wordpress.com).

Αναφερθήκατε στο blog σας. Τι είναι τελικά ο blogger;
Θα σας απαντήσω με τα συμπεράσματα της πρόσφατης έρευνας του Monthly Review και της VPRC που έγινε πριν λίγους μήνες και ανακοινώθηκε προ μηνός: «Οι bloggers είναι κυρίως άνδρες, ανώτερης μόρφωσης, μάλλον εξασφαλισμένης κοινωνικής ένταξης, μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα και φοιτητές, με ενδιαφέρον για την πολιτική, με υψηλό δείκτη παρακολούθησης της δημόσιας σφαίρας, δυσαρεστημένοι από τη λειτουργία της δημοκρατίας και την ποιότητα της πολιτικής ενημέρωσης που παρέχεται σήμερα στην Ελλάδα, ενεργοποιημένοι, ωστόσο, κοινωνικά πολίτες. Πρόκειται, όπως δείχνουν τα στοιχεία της έρευνας, για μια «άλλη κοινωνία», μια «αντικοινωνία» που αντιπαραβάλλεται σε όλες τις μορφές της κυρίαρχης πολιτικής συμπεριφοράς. Που έρχεται σε ριζική αντιπαράθεση με τις κυρίαρχες τοποθετήσεις της ελληνικής κοινωνίας. Το blogging αποτελεί για την κοινωνική αυτή ομάδα τρία πράγματα: Τρόπο έκφρασης, μορφή πολιτικής συμμετοχής και χώρο δημοσιοποίησης ιδεών και «προσωπικών» απόψεων.

Με όλες αυτές τις ενασχολήσεις έχετε περιθώριο να ασχοληθείτε με τα προσωπικά σας ενδιαφέροντα; Τι είναι αυτό που σας ξεκουράζει και στο οποίο, ενδεχομένως, θα θέλατε να διαθέτετε περισσότερο χρόνο;
Η αλήθεια είναι πως η ημέρα έπρεπε να έχει περισσότερες από 24 ώρες για να ασχοληθώ με προσωπικά ενδιαφέροντα με την συνήθη έννοια του όρου, μιλώντας δηλαδή για τα γνωστά hobbies. Η αλήθεια είναι πως ξεκλέβω λίγες ώρες για κολύμβηση, για ιστορικές αναζητήσεις σε ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες και για ενασχόληση με το blog μου. Αυτό που με ξεκουράζει είναι οι ώρες της οικογενειακής συγκέντρωσης μακριά από κινητά τηλέφωνα (και αυτό πια στον τρόπο ζωής της Αθήνας γίνεται μόνο τα σαββατοκύριακα) και επίσης, τα ταξίδια που ναι μεν είναι τα περισσότερα επαγγελματικά, αλλά είναι τρομερά ενδιαφέρον να ανακαλύπτεις νέες χώρες, πολιτισμούς, συνήθειες και να ζεις έστω και για λίγο την καθημερινότητα λαών τόσο διαφορετικών και μακρινών, ακόμα κι αν χρειάζεται να κουραστείς σωματικά για αυτό.

Κλείνοντας, θα θέλαμε να στείλετε μία ευχή, εν όψει των γιατρών, στους συμπολίτες μας. Η ευχή μου είναι πολύ συνηθισμένη αλλά και «ιατρική». Να περάσουν οι συμπολίτες μας τις εορταστικές ημέρες με όσο το δυνατόν περισσότερη χαρά, υγεία και ευτυχία. Να βλέπουν μόνο μπροστά με αισιοδοξία για το αύριο και να είναι οι ημέρες αυτές μια ευκαιρία να σκεφθούμε πως δεν είμαστε μόνο «εγώ», αλλά και μια κοινωνία που το προσωπικό καλό θα έλθει όταν υπάρχει κοινωνικό καλό.